Algemeen

In deze beleidsparagraaf geven we u inzicht in alle gemeentelijke investeringen, behalve de investeringen in grondexploitaties. De investeringen in de grondexploitaties zijn opgenomen in uitkomsten van de Meerjaren Prognose Vastgoed (MPV) die gelijktijdig met de jaarrekening wordt behandeld.
In de paragraaf gaan we nader in op de volgende categorieën van investeringen:
1.   Strategische investeringsagenda
2.   Vastgestelde investeringen (restantkredieten)
3.   Vervangingsinvesteringen 2025

1.   Strategische investeringsagenda
Bij de Perspectiefnota 2022-2025 heeft de gemeenteraad besloten tot het instellen van een Strategische Investeringsagenda (SIA) met de daarbij behorende uitgangspunten en voorwaarden. Bij de begroting 2022 is besloten vast te houden aan de uitgangspunten en daarbij de voorwaarde toe te voegen dat een investering minimaal € 5 miljoen moet bedragen. Dat betekent dat investeringen die gefinancierd worden uit de SIA moeten voldoen aan de volgende voorwaarden:

1. Het moet gaan om fysieke investeringen;
2. Met een minimale omvang van € 5 miljoen;
3. De investering moet in de omgevingsvisie (huidig of toekomstig) zijn benoemd of te linken zijn aan de gewenste voorzieningen die in de omgevingsvisie staan;
4. Bij voorkeur moet sprake zijn van cofinanciering (niet strikt noodzakelijk).

Concreet betekent dit dat de gemeenteraad heeft besloten dat de volgende investeringen uit de SIA bekostigd kunnen worden:

• Grote fysieke investeringen in relatie tot wonen en werken, zoals grootschalige gebiedsontwikkelingen (voorbeelden: Spoorzone, Stadshart, Nieuwe Veemarkt, Zwartewaterallee en -zone, Oosterenk, Weezenlanden-Noord en Eventvoorziening Voorsterpoort).
• (Nieuwe) investeringen in mobiliteit en bereikbaarheid (voorbeelden: transformatie binnenring-buitenring, hoofdinfrastructuur wegen, station Zwolle-Zuid, spoorterminal Hessenpoort en overdekte fietsenstallingen.

• Iconische- of bijzondere projecten die een groot gebiedsversterkend karakter hebben, zoals nieuw museum of universiteit.
• Investeringen in duurzaamheid (klimaat, energie en circulair) zijn integraal onderdeel van de kosten van een project of gebiedsontwikkeling en worden daarmee bekostigd vanuit de SIA als het project of de gebiedsontwikkeling onder de voorwaarden van de SIA vallen. De afweging tot welk kwaliteitsniveau de duurzaamheidsinvesteringen in de projecten en gebiedsontwikkelingen wordt meegenomen is een bestuurlijke afweging bij de behandeling van het desbetreffende raadsvoorstel en staat daarmee los van de instrument SIA.

NB Grondexploitaties vallen buiten bovenstaande opsomming, tenzij sprake is van een onrendabele top bij nieuwe grondexploitaties. Ook programmakosten vallen buiten de reikwijdte van de SIA, deze worden afgewogen binnen de reguliere begrotingscyclus.

In 2025 heeft een prioritering van de SIA plaatsgevonden, met name voor de nog te dekken investeringen en is de raad daarover via een vertrouwelijke notitie/rapportage geïnformeerd. De vrije bestedingsruimte op dat moment bedroeg € 40 miljoen (later in de PPN kwam dat bedrag uit op € 51 miljoen). Hiervan is er voor € 27 miljoen met prioriteit toegekend. Deze toegekende investeringsaanvragen zijn met name businesscase Noorderkwartier, 3 kleine fietsenstallingen, Singelpark Noord, herinrichting Gombertstraat, WKC Aalanden, businesscase Aa-landen, realiseren nieuwe Kroesenallee en voorbereidingskrediet Holtenbroekerbrug. De toegekende investeringen worden nu als B categorie geclassificeerd, namelijk toegekend en financieel gedekt, maar moeten nog wel met een investeringsvoorstel aan de raad worden voorgelegd. Daarnaast is voor € 13 miljoen aan investeringsvoorstellen gereserveerd. Hiervoor dient een nadere onderbouwing uitgewerkt te worden, voordat een definitieve toekenning wordt afgewogen. Deze investeringsvoorstellen zijn Stadshart inprikkers en waterkant Roelenkwartier, Oosterenk parkeeroplossing, Spoorzone businesscases diverse plots.

In aanvulling op bovengenoemde bedragen is in de SIA een bedrag van € 20 miljoen gereserveerd voor ontwikkeling parkeerhubs, ofwel de Adaptieve Ontwikkelstrategie (AOS). Daarnaast is een bedrag van € 18 miljoen beschikbaar voor prijsontwikkelingen van zowel reeds vastgestelde als nog vast te stellen kredieten.

De Strategische Investeringsagenda is een belangrijk financieel instrument dat naast de spaarfunctie de gemeente ook beter in positie brengt als andere partijen in de stad willen investeren. Door te beschikken over budgetruimte kunnen we slagvaardiger inspelen op de financieringsmogelijkheden van derden. Goede voorbeelden daarvan zijn de subsidieaanvragen die in 2025 door het rijk zijn gehonoreerd uit het programma Woningbouw en Mobiliteit (WOMO) en de zogenaamde Woningbouw op Korte Termijn (WoKT)-gelden. Deze regelingen bieden kansen om een rijksbijdrage te verkrijgen voor ontwikkelingen die we zelf ook willen, maar het betekent ook dat de gemeente zelf in de ontwikkeling moet financieren. Daarvoor gebruiken we de budgetruimte van de SIA.

Bij de begroting 2027-2030 vindt een actualisering van de beschikbare investeringsruimte plaats.

2.   Vastgestelde investeringen
Onder deze categorie vallen de investeringskredieten waarover de raad voor of in 2025 al een besluit heeft genomen. Deze projecten worden gestart of zijn al in uitvoering. De investeringen vinden gefaseerd over meerdere jaren plaats in zogenoemde jaarschijven. Het overzicht van alle activa en kapitaallasten 2025 vindt u hier.
Per 1-1-2025 stond er in totaal € 464,5 miljoen aan restantkredieten uit. Dit saldo is gedurende 2025 aangevuld met € 365,4 miljoen nieuwe kredieten van genomen raadsbesluiten, voor onder ander de volgende grote investeringen: Meander College, onderdoorgangen Spoorzone, mobiliteitstransitie Regio Zwolle, uitvoering Spoorzone. Dit geeft een totale investeringsruimte in 2026 en volgende jaren van € 829,9 miljoen.

In 2025 waren de werkelijke investeringsuitgaven € 119,6 miljoen en is voor € 3,0 miljoen aan lopende kredieten afgesloten. Per saldo resteert eind 2025 € 707,3 miljoen aan restantkredieten.

De restantkredieten per 31-12-2025 van € 580,1 miljoen (exclusief Bouwgronden in Exploitatie) worden op de volgende manier gefinancierd:

• € 51,9 miljoen wordt gefinancierd vanuit de eigen gemeentelijke reserves;
• € 166,8 miljoen wordt gefinancierd door bijdragen van derden;
• € 361,4 miljoen wordt geactiveerd op de balans en via jaarlijkse rente en afschrijving binnen de programma’s gedekt.
  

In het financieel overzicht bij de programma-doelen wordt een specificatie en toelichting gegeven op de resterende en nieuwe kredieten.
Voor wat betreft de voortgang van de verschillende investeringen/projecten verwijzen wij u naar de voortgangsrapportage projecten, waar digitaal van alle projecten de voortgangsrapportages beschikbaar zijn.

3.    Vervangingsinvesteringen
Vanwege (economische) veroudering en slijtage worden jaarlijks vervangingsinvesteringen gedaan om bijvoorbeeld de veiligheid, de bedrijfsvoering etc. te waarborgen. Een deel van de vervangingsinvesteringen loopt via de daarvoor ingestelde onderhoudsreserves, voor het andere deel worden investeringskredieten aangevraagd waarvan de lasten gedekt zijn uit de jaarlijks te ramen vervangingsbudgetten. De vervangingsinvesteringen hebben in hoofdzaak betrekking op het beheer in de openbare ruimte, onderwijshuisvesting en de bedrijfsvoering.
De vervangingsinvesteringen maken onderdeel uit van de lopende projecten en zijn integraal onder het onderdeel 'vastgestelde investeringen' opgenomen.