Fysiek domein

We onderzoeken en koesteren het Zwolse erfgoed en zetten het in als één van de leidende en inspirerende thema's bij ruimtelijke ontwikkelingen

Doel 6.1.4 Erfgoed als inspirerend thema | Begroting 2025

Wij hebben ons in 2025 ingespannen om het Zwolse erfgoed te onderzoeken en op een duurzame manier in stand te houden door te adviseren en te stimuleren tot behoud, restauratie, onderhoud en passende functies. Daarmee blijft ons erfgoed toekomstgericht en toekomstbestendig.

Advisering ten aanzien van monumenten, archeologische en cultuurhistorische waarden

• Monumenteneigenaren in Zwolle konden in 2025 rekenen op professionele adviezen (aanvragen om omgevingsvergunning, energieduurzaamheid etc.) en begeleiding van bouw- en restauratieplannen.
• Daarnaast hebben we onze reguliere advisering ten aanzien van archeologie en cultuurhistorie, gebaseerd op de regels van het omgevingsplan, uitgevoerd.
• De bouwhistorische collectie is overgebracht naar Hersevoort en geïnventariseerd.
• Een aantal projecten viel dit jaar op: Voor het Dominicanenklooster is de Omgevingsvergunning voor de eerste fase van de herbestemming verleend. Ook voor de voormalige horecagelegenheid de Handschoen aan de Nieuwe Deventerweg 103 en het bijbehorende erf is na een lang traject van voorbereiding omgevingsvergunning verleend voor de herbestemming tot zorgwoningen. De restauraties van de Wheeme en de Broerenkerk zijn onder begeleiding vanuit Erfgoed gemeente Zwolle uitgevoerd.

Archeologisch onderzoek

• In 2025 is een grote slag gemaakt met het Gemeentelijk Depot voor Bodemvondsten. We hebben een collectieplan opgesteld en we hebben een plan van aanpak gemaakt voor alle te conserveren vondsten.
• In het voorjaar van 2024 hebben we een archeologisch onderzoek in Dieze (locatie voormalige autogarage Oving) uitgevoerd. Dit project sloot aan op het in 2024 gestarte onderzoek op de locatie Stilohal. We hebben bij het project ook ‘oral history’ toegepast. De resultaten zijn een opmaat voor verder onderzoek in Dieze en hebben in 2025 gevolg gekregen in een expositie in de Stadkamer en in Dieze en een themanummer van het Zwols Historisch Tijdschrift.
• Voor het project Thuis met Ter Borch is in opdracht van Museum de Fundatie een hoofdstuk geschreven in de bijbehorende catalogus van de tentoonstelling. Hierin is vanuit cultuurhistorisch perspectief de context van de familie beschreven. Verder zijn diverse projecten uitgevoerd zoals de archeologische onderzoeken Kegelhuis, Ondergrondse containers Rodetorenplein, Assendorperstraat 73 en Energieweg 30.
• In de gemeente Hattem zijn in het kader van de samenwerkingsovereenkomst veel adviesvragen behandeld die betrekking hadden op individuele woningen van particulieren. Veelal ging het hier om bevoegd gezag taken, waaronder beoordelingen van PvE’s en onderzoeksrapporten. Met de gemeente Zwartewaterland is inmiddels de advisering via IJVI geregeld en wordt opdracht verstrekt voor het actualiseren van de bestaande archeologische beleidskaart.

Gemeentelijke monumentenlijst

• In Zwolle staan veel bijzondere gebouwen. Een deel daarvan is aangewezen als monument. Een ander deel nog niet, terwijl er wel sprake is aanwezige monumentale waarden. Voor het derde thema van het meerjarig actualisatieproces hebben we in 2025 17 objecten/complexen uit het ruimtelijk erfgoed van de wederopbouw (1940-1965) aangewezen als gemeentelijk monument. Voorbeelden zijn 21 middenstandswoningen aan de Meppelerstraatweg, de Hanekampbrug, het kunstwerk ter ere van de miljoenste naoorlogse woning aan de Hogenkampsweg, een ensemble van Oostenrijkse woningen, het provinciehuis, het Thomas a Kempislyceum en de portieketagewoningen en zaagtandwoningen aan de Ten Oeverstraat, Van Cuylenburchstraat, Grasdorpstraat en Hardesteinstraat.

Subsidies gemeentelijke monumenten

• Eigenaren van gemeentelijke monumenten worden financieel ondersteund in de onderhoudskosten aan hun monument. Regelmatig en zorgvuldig onderhoud is, zeker op de langere termijn, van groot belang voor instandhouding van monumenten. Daarnaast voorkomt het duurdere restauraties in de toekomst en zorgt het voor behoud van historisch (bouw)materiaal en voor het behoud van het fysieke kapitaal zoals genoemd in de Omgevingsvisie. In 2025 hebben we 26 subsidies voor onderhoud, 5 subsidies voor de restauraties en 1 subsidie voor kleurhistorisch onderzoek toegekend.

Cultuurhistorie

• Op grond van Besluit kwaliteit leefomgeving moet in een omgevingsplan rekening worden gehouden met het belang van het behoud van cultureel erfgoed. Wij hebben ons, in navolging van het Werkprogramma Erfgoed en Woningbouw (WEW) van het ministerie van OCW, ingezet voor een betere positionering van erfgoed in het proces van ruimtelijke gebiedsontwikkelingen. Erfgoed wordt steeds beter betrokken bij projecten en/of gebiedsontwikkelingen via bijvoorbeeld een Start voor de Start van een project of gebiedsaanpak. We constateren dat bij de ontwerpfasen van een project of gebiedsaanpak verbeterkansen zijn. Bij gebiedsontwikkeling kan erfgoed immers een belangrijke rol spelen om identiteit en kwaliteit te geven en te dienen als inspiratiebron.
• Verder onderzoeken we op welke wijze we de nieuwe wettelijke plicht om de aantasting van de omgeving van monumenten te voorkomen kunnen vormgeven. Eind 2025 is naar aanleiding van een beroepszaak en de daaraan verbonden tussenuitspraak van de Raad van State met een bestuurlijke lus een vervangend vaststellingsbesluit genomen. Daarbij is de cultuurhistorische regeling in het omgevingsplan aangepast volgens de tussenuitspraak. Een definitieve uitspraak volgt in 2026.

Omgevingsprogramma Erfgoed

• Na het vaststellen van het plan van aanpak in 2024 hebben we een uitgebreid participatieproces gevolgd. In 2025 hebben we gewerkt aan de opzet van het nieuwe omgevingsprogramma Erfgoed. Het omgevingsprogramma erfgoed is gericht op de betekenis van cultureel erfgoed voor de samenleving van nu en van de toekomst.

Monumentenbeleid

Archeologiebeleid

Bovenstaand overzicht laat zien dat er geen groot voordelig of nadelig resultaat (groter dan € 100.000) binnen dit doel aanwezig is en er zijn geen (financiële) afwijkingen op activiteiten die op dit moment om een specifieke toelichting vragen.

Overige projecten Monumentenzorg

Beeldengroep Van der Capellen

Excessieve uitgaven archeologie

Overige projecten Monumentenzorg
Dit krediet ronden we in 2026 af.